O ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ Santa Claus

Ο θρύλος του Santa Claus.

 

Αλλού βαστάει πένα και χαρτί, αλλού γίνεται περιοδικό ο ίδιος, αλλού σκαρώνει παιχνίδια με τα ξωτικά του, σκαρφαλώνει σε καμινάδες και παραχώνει δώρα σε κάλτσες φωνάζοντας «χο, χο, χο». Ο άγιος, εμπορικό σήμα, των Χριστουγέννων έχει τη δική του μαγική ιστορία πίστης, προσφοράς και… εμπορικότητας.
Φυσικά, ο «Μέγας Βασίλειος», ο άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, δεν έχει καμιά σχέση με τον Santa Claus: ο ορθόδοξος άγιος υπήρξε άγιος των γραμμάτων, μέγας Πατέρας της Εκκλησίας, Επίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας. Ήταν λεπτός, ασκητικός, μάλλον ασθενικός, μελαχρινός, με σκούρα μαλλιά και δεν μοίραζε δώρα στα παιδιά. Μοίραζε αγάπη και γνώση, ήταν φιλάνθρωπος και ελεήμονας. Λέγεται ότι στη μεγάλη πείνα του 368 ίδρυσε ένα ολόκληρο συγκρότημα από φιλανθρωπικά ιδρύματα, μια πραγματική νέα πόλη, προς τιμή του ονομάστηκε Βασιλειάδα. Πέθανε στις 31 Δεκεμβρίου του 378, σκορπώντας μεγάλη και αφόρητη θλίψη στο ποίμνιό του και σε ολόκληρο τον ορθόδοξο Ελληνισμό, που γιορτάζει τη μνήμη του κάθε Πρωτοχρονιά.

Ο Άγιος Νικόλαος ταξιδεύει…

Ο Santa Claus δεν είναι άλλος από τον «δικό» μας άγιο Νικόλαο, «μετεξελιγμένο»και αναμεμειγμένο με ήρωες, μύθους και θρύλους από τη βόρεια Ευρώπη. Ο άγιος Νικόλαος γεννήθηκε το 280 μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, από γονείς ευσεβείς και πλούσιους. Τους έχασε σε ηλικία 13 ετών εξαιτίας λοιμού και έγινε κληρονόμος μιας μεγάλης περιουσίας, την οποία διέθετε για να ανακουφίζει τους φτωχούς, τις χήρες και τα ορφανά. Νεότατος, έγινε επίσκοπος στη Μύρα, αφού απέκτησε ιδιαίτερη φήμη. Πέθανε το 330 ή 333 μ.Χ. (το 342 μ.Χ. σύμφωνα με την Καθολική Εκκλησία), όμως η φήμη του «θαυματουργού» άγιου εξαπλώθηκε στη Δύση, ιδιαίτερα μεταξύ των ναυτικών. 

Το 1087 Ιταλοί ναυτικοί έκλεψαν το λείψανο του Νικολάου από τον τάφο του στη Μύρα, για να το προστατεύσουν από τους πειρατές, και το μετέφεραν στο Μπάρι, με μεγάλες τιμές. Αργότερα, γράφτηκε πως εκείνη την ημέρα θεραπεύτηκαν 47 άνθρωποι.

Μαζί με τα λείψανα του αγίου «ταξίδεψαν» στη Δύση και οι θρύλοι που τον συνόδευαν. Σύμφωνα με έναν από αυτούς, κάποιος έμπορος από τα Πάταρα είχε χάσει την περιουσία του και δεν μπορούσε να θρέψει την οικογένειά του.
Οι τρεις κόρες του, για να βγάλουν την οικογένεια από τη δύσκολη θέση, αποφάσισαν να ρίξουν κλήρο. Όποια κληρωνόταν, θα γινόταν πόρνη για να μαζέψει χρήματα για την προίκα των άλλων. Ο κλήρος έπεσε στη μεγαλύτερη. Ο Νικόλαος μαθαίνοντας την τραγική αυτή ιστορία, θέλησε να βοηθήσει την οικογένεια. Έτσι, μια νύχτα που όλοι κοιμούνταν, σκαρφάλωσε στη στέγη και έριξε μικρά πουγκιά με χρυσό από την καμινάδα, τα οποία «προσγειώθηκαν» μέσα στις βρεγμένες κάλτσες των κοριτσιών που ήταν κρεμασμένες στο τζάκι για να στεγνώσουν. Έτσι προέκυψε το έθιμο να μπαίνουν τα δώρα των Χριστουγέννων σε κάλτσες κρεμασμένες στο τζάκι.

 

Με τον ίδιο τρόπο, ο θρύλος του προστάτη των ναυτικών και των παιδιών έγινε αιτία να εμφανιστεί το έθιμο προσφοράς δώρων (που ήταν πιο πολύ κεράσματα, χριστουγεννιάτικα φρούτα, μήλα, πορτοκάλια, καρύδια και γλυκά) στα παιδιά την ημέρα της μνήμης του, στις 6 Δεκεμβρίου. Από εκεί ξεπήδησε και ο «Santa Claus»(παράφραση του Saint Nicholas), ενώ το έθιμο της ανταλλαγής δώρων συνδέθηκε σιγά-σιγά με τα Χριστούγεννα. Μέχρι τότε, ο άγιος απεικονιζόταν με γκρίζα ή μαυριδερή γενειάδα, να πετάει στον ουρανό πάνω σ’ ένα λευκό άλογο.Τα χρόνια της Μεταρρύθμισης και της Διαμαρτύρησης, η λατρεία των Καθολικών αγίων περιορίστηκε και χλευάστηκε. Στις Κάτω Χώρες όμως και ιδίως στην Ολλανδία, ο Sinter Klaas (Saint Nicholas) εξακολουθούσε να λατρεύεται από τους Διαμαρτυρομένους ως προστάτης των ναυτικών, των εμπόρων και των παιδιών. Οι Ολλανδοί μετέφεραν τη φήμη του αγίου στο Άμστερνταμ, όπου τον «συγχώνευσαν» με έναν δικό τους, παγανιστικό τοπικό ήρωα του χειμώνα, τον Wooden, γερμανικής προέλευσης. Σ’ αυτήν την εκδοχή του ο Αϊ Βασίλης έχει λευκή γενειάδα, φτάνει με πλοίο από την Ισπανία, έχει μαζί του έναν Μαυριτανό βοηθό, τον Zwart Piet (Μαύρο Πίτ) που βάζει στο σάκο του τα κακά παιδιά και γυρίζει τη χώρα, καβάλα στο άσπρο άλογό του.Ο Irving και το «St. Nicolas Magazine». Το 1626 Ολλανδοί Καλβινιστές, μεταναστεύοντας στην Αμερική, πήραν μαζί τους και την εικόνα του αγίου Νικολάου (Sinter Klaas). Στο Νέο Άμστερνταμ (που αργότερα θα ονομαζόταν Νέα Υόρκη) ο Sinter Klaas παρέμεινε στα αζήτητα, ώσπου το 1773 εμφανίστηκε για πρώτη φορά το όνομα Santa Claus. Το πρόσωπο που ανασκεύασε τον θρύλο ήταν ο Αμερικανός λαϊκός συγγραφέας Washington Irving. Γράφοντας την ιστορία της Νέας Υόρκης για λογαριασμό του Ιστορικού Συλλόγου της Νέας Υόρκης, που θεωρούσε τον «Saint Nicholas» προστάτη της πόλης, ο Irving δανείστηκε στοιχεία από την ολλανδική εκδοχή του αγίου Νικολάου και τον περιέγραψε σαν πολεμιστή άγιο, προστάτη των Αμερικανών επαναστατών, να έρχεται πάνω σ’ ένα άλογο (χωρίς βοηθούς) και να μοιράζει δώρα.Το Νοέμβριο του 1873 κάνει την εμφάνισή του στην Αμερική το «St. Nicolas Magazine», με άλλα λόγια το περιοδικό του Αϊ Βασίλη. Ακολουθώντας τα εικαστικά και συγγραφικά πρότυπα της βικτωριανής παιδικής λογοτεχνίας, που ανθούσε στη Μεγάλη Βρετανία, το περιοδικό είχε ως αντικείμενο τη «διάπλαση των παίδων», αλλά σε μια λιγότερο ηθικοπλαστική βάση σε σχέση με τον… ανταγωνιστή του, το«The Youths Companion», που εκδιδόταν ήδη από το 1827.

Εκδότης του ήταν ο Charles Scribner, αλλά το περιοδικό εξελίχτηκε σε αληθινό«διαμαντάκι» όταν το 1881 ξανασχεδιάστηκε από την Charles Scribner’s Sons. Από τις σελίδες του παρέλασαν οι πιο διάσημοι συγγραφείς παιδικών βιβλίων και πιο φημισμένοι εικονογράφοι: από τον Ellis Parker Butler και τον Norman Rockwell μέχρι τον Livingston Hopkins, τον Norman Price και τον George T. Tobin. Πολλά από τα «κλασικά κι αγαπημένα» των παιδιών φιλοξενήθηκαν ως σειρές στο «St. Nicolas Magazine», μεταξύ των οποίων «Το βιβλίο της ζούγκλας» του Kipling. Το περιοδικό συνέχισε να βγαίνει μέχρι το 1941, σχεδόν 60 χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση.

Ίσως η φαεινότερη διαφημιστική ιδέα…Το Δεκέμβριο του 1823, όλα άλλαξαν με το χριστουγεννιάτικο ποιηματάκι που έγινε γρήγορα πολύ δημοφιλές, το «Η Επίσκεψη του αγίου Νικολάου», πιο γνωστό ως «Η νύχτα πριν από τα Χριστούγεννα» (The Night Before Christmas), του Clement Clarke Moore. Το ποίημα «λανσάρει» έναν Αϊ Βασίλη – ξωτικό, που κυκλοφορεί με έλκηθρο, που το σέρνουν ελάφια και μπαίνει στα σπίτια μας από τις καμινάδες, για να μοιράσει γλυκά και παιχνίδια στα

φρόνιμα παιδιά.

 

 

 .

 

Η σύγχρονη αμερικανική εκδοχή του Santa Claus ήταν πια γεγονός. Τι λείπει; Η εικόνα της. Ένας συνδυασμός διαφήμισης, ταλέντου και καλού μάρκετινγκ δίνει την απόλυτη λύση: εκείνη του ροδομάγουλου γεράκου με τον κόκκινο σκούφο και την άσπρη γενειάδα.

Μέχρι τη δεκαετία του 1930 η στολή του Αϊ-Βασίλη είχε τα χρώματα του ουράνιου τόξου. Το 1931 ο αμερικανός σχεδιαστής Haddon Sundblom για τις ανάγκες ενός διαφημιστικού της Coca-Cola, έβαψε τη στολή του αγίου με το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα του αναψυκτικού. Για να μη την ξεβάψει από τότε ποτέ! 

 

Ο Sundblom είχε την ιδέα να προβάλει μια πιο ανθρώπινη, ζεστή και οικεία εικόνα του αγίου. Γι’ αυτό, αντί για το λεπτοκαμωμένο και μάλλον ασκητικό πρότυπο, επέλεξε για μοντέλο έναν φίλο του συνταξιούχο έμπορο, τον Lou Prentice, και σχεδίασε έναν Santa ψηλό, κοιλαρά, γλυκό, καλοσυνάτο και ροδομάγουλο, με κόκκινο κουστούμι και σκούφο, ίσως η φαεινότερη ιδέα στην ιστορία της διαφήμισης.

Στο τέλος της δεκαετίας του ’40 ο Prentice πέθανε και ο Sundblom χρησιμοποίησε πλέον τον εαυτό του και την οικογένειά του σαν μοντέλα, για να προσθέσει στη μορφή του Santa και άλλα στοιχεία. Στα επόμενα 40 πορτρέτα – παραλλαγές του αγίου που φιλοτέχνησε ως το 1964, εμφανίζεται η γυναίκα του Elizabeth ως Mrs Claus, καθώς και οι τρεις κόρες του, τα 15 εγγόνια του, οι γείτονες και οι φίλοι του, άλλοτε ως βοηθοί του Santa Claus και άλλοτε ως μέλη των οικογενειών που τον περιμένουν τη νύχτα των Χριστουγέννων. Ο Sundblom πέθανε το 1976, ζωγραφίζοντας έναν Χριστό. Σχεδόν 30 χρόνια αργότερα (και 80 χρόνια μετά το ντεμπούτο της) η εικόνα του χοντρούλη, χαμογελαστού παππού με τον κόκκινο σκούφο, που δημιούργησε ένας Αμερικανο-Σουηδός ζωγράφος για ένα αναψυκτικό, είναι πια, παγκόσμια, η ίδια η ιδέα των Χριστουγέννων…

 

 

Κείμενο και φωτογραφίες από το internet

Πρωτοχρονιά και Αγ. Βασίλης

Ψάχνοντας στο ΄Ιντερνετ, βρήκα πολλά και ενδιαφέροντα σχετικά με τον γνωστό μας Αγ. Βασίλη,που θα ήθελα να τα μοιραστώ μαζί σας.
Και ας αρχίσουμε την ιστορία :
Όλοι ξέρουμε την γνωστή φιγούρα του Αγ. Βασίλη με την κόκκινη φορεσιά, και τον σάκο στην πλάτη
γεμάτο με τα δώρα.
Όπως και οι περισσότεροι ίσως γνωρίζετε ότι αυτός ο αμερικανόφερτος Άγιος, δεν έχει
καμμία σχέση με τον δικό μας Άγιο, από την Καππαδοκία.
Η μορφή του Αμερικανού Santa Claus διαμορφώθηκε από το Αμερικάνο σκιτσογράφο
Τόμας Νάστ, το 1862 και αρχικά ήταν ντυμένος στα χρώματα του ουράνιου τόξου.
Η κόκκινη φορεσιά άλλαξε αργότερα εξ αιτίας της διαφήμισης του γνωστού αναψυκτικού.
Όλα καλά ως εδώ γι αυτόν τον καλοκάγαθο κατά τα άλλα Αγ. Βασίλη.
Ποιός όμως είναι ο δικός μας Άγιος?
Ο δικός μας λοιπόν Άγιος, είναι ο ταπεινός και καλός Άγιος, με το φτωχικό και
σκούρο ράσο, και τα μαύρα  γένεια  που μας έρχεται από την Καππαδοκία της Μ. Ασίας.
Επίσκοπος Καισαρείας, έζησε τον 4ο αιώνα μ.χ. και ήταν ένας εκ των Τριών Ιεραρχών,
φιλάνθρωπος και θαυματουργός.
Και ας έρθουμε λοιπόν στο έθιμο της βασιλόπιτας.
Η πίτα λοιπόν που κόβεται με την είσοδο του νέου έτους,έχει τις ρίζες της στα
αρχαία ελληνορωμαικά χρόνια.
Στα Κρόνια εορτή του θεού Κ(Χ)ρόνου,που λατρευόταν στην αρχαία Ελλάδα,
και στα Saturnalia της Ρώμης, έφτιαχναν γλυκά και πίτες μέσα στα
οποία έβαζαν νομίσματα και σε όποιον τύχαινε ήταν ο τυχερός της παρέας.
Η ορθόδοξη παράδοση συνέδεσε το έθιμο αυτό με την
Βασιλόπιτα της Πρωτοχρονιάς.
Και ερχόμαστε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας.
Ο πρεσβύτερος των χριστιανών ήταν ο Μ. Βασίλειος.
Την ίδια εποχή αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Ιουλιανός ο παραβάτης.
Σε μια από τις εκστρατείες του κατά των Περσών,ο Ιουλιανός πέρασε από
την Καισάρεια.
Εκεί έγινε δεκτός από τον Μ. Βασίλειο, ο οποίος του πρόσφερε 3 κρίθινα ψωμιά.
Να σημειώσουμε ότι οι κάτοικοι της Καισάρειας ήταν στην πλειοψηφία τους φτωχοί.
Ο Ιουλιανός όμως θύμωσε με τα 3 ψωμιά, γιατί περίμενε να του δώσουν
χρυσάφι.
Έτσι μετά την αναχώρησή του έστειλε στον Μ. Βασίλειο 3 μπάλες σανό.
Ο μ. Βασίλειος τότε του απάντησε :
Όπως μας ζήτησες, εμείς σου προσφέραμε ότι είχαμε,το ίδιο πιστεύω ότι
έκανες και εσύ. Σε ευχαριστούμε.
Ο Ιουλιανός θύμωσε περισσότερο, και ορκίστηκε ότι όταν ξαναπεράσει από την Καισάρεια
θα την καταστρέψει.
Πέρασε ο καιρός και έφθασαν τα νέα ότι επιστρέφει ο Ιουλιανός.
Τότε ο Μ. Βασίλειος προσπαθώντας να σώσει το ποίμνιο του,κάλεσε όλους
τους πιστούς να προσφέρουν ότι πολύτιμο είχαν για να σώσουν την Καισάρεια.
Έτσι μαζεύτηκαν αρκετά πολύτιμα αντικείμενα και χρήματα.
Ο Μ. Βασίλειος έκανε τότε μία αγρυπνία κατά την οποία προσευχόταν για την
σωτηρία της πόλης.
Τότε είδε ένα όραμα. Στο όραμα του η Παναγία έστειλε τον Αγ Μερκούριο με
στρατιά αγγέλων για να σώσει την πόλη.
Στην πραγματικότητα το όραμα απλά φανέρωσε στον Άγιο τα γεγονότα που
εξελίσονταν έξω από την πόλη.
Έτσι ο κίνδυνος απομακρύνθηκε και η πόλη σώθηκε.
Τα πολύτιμα αντικείμενα  όμως έπρεπε να επιστραφούν και για να μη μπούν
οι κάτοικοι σε πειρασμό και πάρουν κάτι που δεν τους ανήκε, ο Άγιος έδωσε εντολή
να φτιαχτούν  μικρές πίτες και μέσα να μπεί και ένα αντικείμενο.
Οι πίτες μοιράστηκαν και ως εκ θαύματος ο κάθε κάτοικος πήρε ότι είχε δώσει.
Αυτά λέει η παράδοση μας και γι αυτό κάθε χρόνο 1η του έτους φτιάχνουμε
την πίτα σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος  και για να τιμήσουμε την μνήμη του
Αγίου ο οποίος πέθανε την 1η Ιανουαρίου του 379 μ. χ. σε ηλικία 49 ετών,
εξ ου και τα μαύρα γένεια, και όχι τα λευκά του γνωστού Αγ, Βασίλη.

Φίλοι μου χρόνια μας πολλά και καλά, και σε όλους όσοι γιορτάζουν την
πρωτοχρονιά να είναι πάντα γεροί και ευτυχισμένοι.